Uluslararası Müşavir Mühendisler Federasyonu (FIDIC), inşaat sektörü için standart sözleşme formları geliştirme faaliyetleri kapsamında, yer altı ve tünel işlerine özgü riskleri ele alan Zümrüt Kitap'ı (Emerald Book) 2019 yılında yayımlamıştır. Uluslararası Tünelcilik ve Yer altı Uzay Birliği (ITA) ile yürütülen ortak bir çalışmanın ürünü olan bu sözleşme formu, 2014'te başlayan kapsamlı bir hazırlık sürecinin ardından Napoli'deki Dünya Tünel Kongresi'nde tanıtılmıştır.
Yer altı projelerinin doğasında bulunan geoteknik belirsizlikler ve öngörülemeyen zemin koşulları, geleneksel sözleşme formlarıyla yönetilmesi güç uyuşmazlıklara yol açmaktaydı. Bu eksiklik nedeniyle sektörde Kırmızı, Sarı veya Gümüş Kitap gibi FIDIC formları özel hükümlerle uyarlanmaya çalışılmış, ancak bu yaklaşım sınırlı başarı sağlamıştır. Zümrüt Kitap, işte bu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
Zümrüt Kitap, yüksek geoteknik risk içeren yer altı ve metro projelerinde karşılaşılabilecek belirsizlikleri taraflar arasında adil ve şeffaf bir şekilde paylaştırarak sözleşme yönetimini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, sözleşmeye entegre edilen GBR (Geotechnical Baseline Report), tarafların saha koşullarına ilişkin beklentilerini ve risk dağılımını tanımlayan temel referans belge niteliğini taşımaktadır.
Bu çalışma, FIDIC Zümrüt Kitap (2019) ile düzenlenen yüklenici haklarını sistematik bir yaklaşımla analiz etmektedir. Yer altı projelerine özgü geoteknik belirsizlikler ve öngörülemeyen saha koşulları bağlamında yüklenici hakları, çalışmanın temel inceleme alanını oluşturmaktadır.
İÇİNDEKİLER
KİTAP HAKKINDA III
ÖNSÖZ V
2023 GÜNCELLEMELERİ VE KULLANILAN TERİMLER HAKKINDA NOT: XI
1. GİRİŞ 1
2. KURAMSAL ARKA PLAN 5
2.1. ÖNGÖRÜLEMEYEN SAHA KOŞULLARI YAKLAŞIMI 6
2.2. FARKLI SAHA KOŞULLARI YAKLAŞIMI 8
2.3. FIDIC ZÜMRÜT KİTAP’IN ÖNGÖRÜLEMEYEN FİZİKSEL KOŞULLAR YAKLAŞIMI 10
3. KURGU 13
3.1. ZÜMRÜT KİTAP’IN BÖLÜMLERİ 14
3.2. PROJE TESLİM SİSTEMİ 16
3.2.1. İŞ SAHİBİNİN TASARIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ 16
3.2.2. YÜKLENİCİNİN TASARIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ VE AMACA UYGUNLUK 17
3.3. İŞ USULÜ 20
3.4. YENİ TANIM VE MADDELER 20
3.5. İHALE BELGELERİ 21
3.6. İŞ SAHİBİ ŞARTNAMELERİ 23
3.7. MÜHENDİS 32
3.7.1. İZLEME VE KAYDETME 33
3.7.2. TAMAMLAMA SÜRESİNİN UYARLANMASI 34
3.7.3. SÖZLEŞME BEDELİNİN UYARLANMASI 34
3.7.4. ÖNGÖRÜLEMEYEN FİZİKSEL KOŞULLARLA İLGİLİ DEĞERLENDİRME 34
3.7.5. KİLOMETRE TAŞI SERTİFİKASININ DÜZENLENMESİ 35
3.8. BELGELERİN ÖNCELİĞİ 36
4. ZÜMRÜT KİTAP’IN YAPI TAŞLARI 37
4.1. ZÜMRÜT KİTAP’IN ENSTRÜMANLARI VE İŞLEYİŞİ 37
4.1.1. SÜRENİN UYARLANMASI 38
4.1.2. MALİYETİN UYARLANMASI 39
4.2. GBR (Geotechnical Baseline Report) 40
4.3. GDR (Geotechnical Data Report) 43
4.4. TAMAMLAMA ÇİZELGESİ (Completion Schedule) 44
4.5. REFERANS ÇİZELGESİ (Schedule of Baselines) 45
4.6. BİRİM FİYAT ÇİZELGESİ (Schedule of Rates and Prices) VE KEŞİF CETVELİ (Bill of Quantities) 46
5. YÜKLENİCİNİN HAZIRLIĞI VE PROJE YÖNETİM ARAÇLARI 49
5.1. TEKLİF AŞAMASI 49
5.2. SÜREÇ AŞAMASI 51
6. YÜKLENİCİNİN SORUMLULUĞUNUN SINIRLARI 57
6.1. SORUMLULUĞUN SINIRLANDIRILMASI: GENEL 57
6.2. GECİKME TAZMİNATI İLE İLGİLİ SINIRLANDIRMALAR 58
6.3. YÜKLENİCİNİN İŞLERİN BAKIMI İLE İLGİLİ SORUMLULUĞUNA İLİŞKİN SINIRLANDIRMALAR 59
6.4. FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARINA İLİŞKİN SINIRLANDIRMALAR 60
6.5. KESİN TEMİNATLA İLGİLİ SINIRLANDIRMALAR 60
6.6. YÜKLENİCİNİN KUSUR SORUMLUĞUNUN SÜRESEL SINIRLARI 61
7. ZÜMRÜT KİTAP: YÜKLENİCİ HAKLARININ TÜRLERİ 63
7.1.YÜKLENİCİNİN FİNANSMAN MALİYETLERİ İLE İLGİLİ HAKLARI 63
7.2. YÜKLENİCİNİN SÜRE UZATIMI, MALİYET, MALİYET ARTI KÂR HAKLARI 64
7.3. YÜKLENİCİNİN İŞİN ASKIYA ALINMASI VE FESİH İLE İLGİLİ HAKLARI 101
7.4.YÜKLENİCİNİN İTİRAZ HAKLARI 107
7.5. ÖRTÜLÜ KABUL 110
7.6. YÜKLENİCİYE TANINAN YETKİLER 122
8. TALEP SÜRECİ VE HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE 125
9. SONUÇ: KÜRESEL BİR STANDARDA DOĞRU 129
EKLER
EK 1: SÖZLEŞME VERİLERİ 133
EK 2: ZÜMRÜT KİTAP: SARI KİTAP'TAN (2017) FARKLI VEYA YENİ EKLENEN TANIM/ HÜKÜMLER LİSTESİ 139
EK 3: YÜKLENİCİNİN BİLDİRİM YÜKÜMLÜLÜKLERİ 143
EK 4: YÜKLENİCİNİN ZÜMRÜT KİTAP ALTINDA SÜRE UZATIMI, MALİYET VE KÂR HAKLARI 155
KAYNAKLAR 157